واریس پا و مویرگ‌های پا

واریس چیست؟

سیاهرگ‌های پا خون را از پا به سمت قلب برمی‌گردانند. داخل آن‌ها دریچه‌های کوچکی هست که نمی‌گذارند خون پایین برگردد. نظام سلامت بریتانیا (NHS) می‌نویسد واریس وقتی پیش می‌آید که این دریچه‌ها درست کار نکنند: خون در رگ جمع می‌شود و رگ باد می‌کند و پیچ می‌خورد. واریس معمولاً در پا دیده می‌شود، ولی جای دیگر بدن هم ممکن است پیدا شود.

با مویرگ‌های پا، که اسم دیگرش رگ عنکبوتی یا رشته‌ای است، فرق دارد. NHS آن‌ها را رگ‌های ریز و رنگی توصیف می‌کند که معمولاً بی‌ضررند. واریس برجسته‌تر است و ممکن است علامت هم بدهد.

سرخرگ و سیاهرگ یک مسیر رفت و برگشت‌اند و واریس مشکلی در بخش برگشت این مسیر است.

چه علامتی می‌دهد؟

NHS این علامت‌ها را می‌شمارد:

• درد یا سنگینی پا
• ورم مچ یا ساق
• خارش، تغییر رنگ پوست، پوست خشک و پوسته‌پوسته
• بدتر شدن بعد از ایستادن طولانی و بهتر شدن با بالا نگه داشتن پا

واریس بدون درمان ممکن است بدتر شود، ولی این معمولاً خیلی آهسته و در طول چند سال پیش می‌آید.

چه کسانی بیشتر در معرض‌اند؟

طبق NHS: زنان، سالمندان، کسانی که اضافه‌وزن دارند یا باردارند، کسانی که زیاد می‌ایستند یا زیاد می‌نشینند، افرادی که در خانواده واریس دارند و کسانی که قبلاً لختهٔ سیاهرگ عمقی داشته‌اند. این‌ها خطر را بالا می‌برند و تضمین نمی‌کنند که واریس بگیرید.

معاینه و سونوگرافی داپلر

معاینهٔ پا با نگاه و لمس شروع می‌شود، در حالی که پزشک ساق و پای شما را کامل می‌بیند. گام بعد معمولاً سونوگرافی داپلر است. NHS می‌نویسد متخصص معمولاً با این سونوگرافی، که جریان خون را نشان می‌دهد، واریس را تأیید و درمان را برنامه‌ریزی می‌کند. Mayo Clinic هم آن را روش استاندارد بررسی واریس می‌داند. راهنمای انجمن جراحی عروق آمریکا (SVS) و انجمن سیاهرگ آمریکا هم توصیه می‌کند در واریس، شرح حال و معاینه با داپلر سیاهرگ‌های عمقی و سطحی کامل شود.

داپلر چند چیز را روشن می‌کند: کدام رگ دریچه‌اش نارساست، رگ‌های عمقی سالم‌اند یا نه، و چه درمانی به درد این پا می‌خورد. بدون این نقشه، انتخاب روش حدسی است. توضیح بیشتر در بخش راهنما هست.

روش‌های رایج درمان

در این بخش روش‌های شناخته‌شده را معرفی می‌کنیم. اینکه کدام یک برای شما مناسب است، به معاینه و داپلر بستگی دارد و باید با پزشک معالج در میان گذاشته شود.

• مراقبت روزانه. NHS این‌ها را می‌گوید: وزن مناسب، بالا گذاشتن پا هر وقت ممکن است، پیاده‌روی، پرهیز از ایستادن یا نشستن طولانی، مرطوب کردن پوست خشک و پرهیز از ضربه به پا. سیگار هم به رگ آسیب می‌زند.
• جوراب فشاری. فشار جوراب روی ساق به برگشت خون کمک می‌کند و می‌تواند ورم و درد را کم کند. NHS می‌نویسد اگر مشکل جریان سرخرگی در پا باشد، جوراب مناسب نیست و پزشک این را بررسی می‌کند. روزها پوشیده می‌شود و شب درمی‌آید.
• اسکلروتراپی. ماده‌ای (در یک روش به شکل کف) داخل رگ تزریق می‌شود و رگ را می‌بندد. NHS آن را بیشتر وقتی می‌داند که بستن با گرما مناسب نیست. Mayo Clinic می‌نویسد اسکلروتراپی بیشتر روی رگ‌های کوچک‌تر خوب جواب می‌دهد. SVS برای شاخه‌های واریسی، برداشتن شاخه از برش‌های ریز (فلبکتومی) یا اسکلروتراپی را توصیه می‌کند.
• لیزر یا امواج رادیویی داخل رگ. یک لولهٔ باریک زیر هدایت سونوگرافی داخل رگ می‌رود و با گرمای لیزر یا امواج رادیویی رگ را می‌بندد. NHS می‌نویسد این معمولاً اولین انتخاب برای واریس است، با بی‌حسی موضعی انجام می‌شود و بیمار معمولاً همان روز مرخص است. SVS هم برای رگ اصلی پا بستن با گرما را به برداشتن کامل رگ ترجیح می‌دهد.
• جراحی. در این روش رگ از برشی در کشالهٔ ران بسته می‌شود و از برش دومی پایین‌تر، در زانو یا مچ، بیرون می‌آید. NHS می‌گوید وقتی پیشنهاد می‌شود که روش‌های ساده‌تر مناسب نباشند، معمولاً با بیهوشی عمومی انجام می‌شود و شاید یک تا دو هفته مرخصی از کار لازم شود.

NHS می‌نویسد متخصص توضیح می‌دهد کدام درمان برای شما مناسب‌تر است و سود و خطرش چیست.

بعد از بستن رگ با گرما یا تزریق، NHS حدود یک هفته جوراب فشاری و کمی درد و کبودی را عادی می‌داند. جزئیات این دوره را پزشک خودتان می‌گوید.

واریس و بارداری

NHS می‌نویسد در بارداری گاهی جوراب فشاری به کار می‌رود، ولی اقدام روی رگ معمولاً توصیه نمی‌شود. واریس بعد از زایمان اغلب بهتر می‌شود.

عارضه‌هایی که باید بشناسید

NHS این عارضه‌ها را می‌شمارد: خونریزی، اگزمای واریسی (خارش و پوست خشک روی رگ)، زخم سیاهرگی که دیر خوب می‌شود، لختهٔ سطحی که رگ را سفت و دردناک می‌کند و لختهٔ سیاهرگ عمقی.

• رگ سفت، دردناک و قرمز یا گرم. ممکن است لختهٔ سطحی باشد. NHS برای این علامت کمک فوری می‌خواهد تا لختهٔ عمقی کنار گذاشته شود، پس همان روز آن را نشان بدهید.
• ورم و درد ناگهانی یک پا. ممکن است از لختهٔ عمقی باشد. همان روز به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید. اگر تنگی نفس یا درد سینه هم دارید، فوراً ۱۱۵.
• زخم پایی که دو هفته خوب نشده. به پزشک نشان بدهید.
• خونریزی از رگ واریسی. بنشینید یا دراز بکشید، پا را بالا ببرید و با پارچهٔ تمیز مستقیم روی محل خونریزی فشار بدهید. بند یا چیزی بالای محل خونریزی، سمت قلب، نبندید. مروری سیستماتیک در International Wound Journal می‌نویسد ایستادن خونریزی را بدتر می‌کند و خونریزی شدید ممکن است خیلی سریع خطرناک شود. با ۱۱۵ تماس بگیرید و حتی اگر بند آمد، رگ را پزشک ببیند.

چه موقع نوبت بگیرید؟

اگر درد، خارش یا ورم پا دارید، رگ‌هایتان بدتر می‌شوند یا زخمی دو هفته خوب نشده است، نوبت بگیرید. نشانهٔ خطر را به انتظار نوبت نسپارید: فهرست کامل در بخش «کی فوری تماس بگیرم؟» آمده است.