راهنمای بیمار

قبل از هر چیز

ویزیت اول برای شنیدن ماجرای شماست. هر چه جزئیات بیشتری بیاورید، پزشک زودتر می‌فهمد از کجا شروع کند. اگر امروز نشانه‌ای دارید که فوری است (ورم و درد ناگهانی یک پا، درد سینهٔ ماندگار، تنگی نفس ناگهانی)، این راهنما را کنار بگذارید و به بخش «کی فوری تماس بگیرم؟» بروید. ویزیت اول جای آن نیست.

چه چیزهایی همراه ببرید

• مدارک شناسایی و بیمه، اگر بیمه دارید.
• فهرست داروها. همهٔ داروها، از جمله قرص‌ها و داروهای بدون نسخه، مکمل‌ها و داروهای گیاهی: نام دارو و اینکه چند وقت است و چطور مصرف می‌شود. بهتر است جعبه یا عکس برگه‌ها را بیاورید. اگر رقیق‌کنندهٔ خون می‌خورید، حتماً بگویید. نظام سلامت بریتانیا (NHS) می‌گوید پیش از شروع هر داروی دیگر با پزشک یا داروساز مشورت کنید و پیش از جراحی یا آندوسکوپی هم پزشک را در جریان بگذارید.
• نتیجهٔ بررسی‌های قبلی. نوار قلب، اکو، سونوگرافی داپلر، آزمایش خون، عکس و گزارش بستری یا عمل. اگر فقط عکس موبایل دارید، همان هم کمک می‌کند.
• یادداشت فشار خون. اگر در خانه فشار می‌گیرید، دفترچه یا برگهٔ ثبت را ببرید و دستگاهتان را هم بیاورید تا با دستگاه مطب مقایسه شود.
• پرسش‌هایتان. مهم‌ترین نگرانی را اول بنویسید تا در عجله از قلم نیفتد.

چه چیزهایی را از پیش یادداشت کنید

اگر برای پا می‌آیید. NHS علامت‌های واریس را درد، سنگینی، ورم و خارش می‌داند و می‌گوید بعد از ایستادن طولانی بدتر و با بالا گذاشتن پا بهتر می‌شوند. این‌ها را یادداشت کنید:

• چه ساعتی از روز پایتان بدتر است و چه چیز آن را بهتر می‌کند
• یک پا یا دو پا
• پوست: خارش، تیرگی، خشکی، زخم و اینکه زخم چند وقت است
• لختهٔ قبلی، جراحی یا بستری، سفر طولانی و بارداری
• سابقهٔ واریس در خانواده

یک عکس از پا در پایان روز، وقتی ورم یا رگ‌ها بیشتر از صبح است، کمک می‌کند. به یاد داشته باشید پای شما را برای معاینه کامل می‌بینند. لباس راحت بپوشید که ساق و پا را بتوانید برهنه کنید (Mayo Clinic).

اگر برای قلب می‌آیید. این‌ها را یادداشت کنید:

• درد یا فشار سینه کی می‌آید؟ با فعالیت؟ در استراحت؟ چند دقیقه طول می‌کشد؟ چه چیز آرامش می‌کند؟ (NHS در آنژین همین‌ها را معیار می‌داند: محرک، مدت، آرام شدن با استراحت)
• تپش قلب: کی شروع شد، چقدر طول کشید، چه کاری می‌کردید
• تنگی نفس با چه فعالیتی؟ در دراز کشیدن؟
• ورم پا یا افزایش ناگهانی وزن (NHS در نارسایی قلب)
• سابقهٔ فشار خون، چربی، دیابت، سیگار، بیماری قلب در خانواده

ویزیت چطور پیش می‌رود؟

پزشک اول سؤال می‌پرسد، بعد پا و قلب را معاینه می‌کند و فشار خون را می‌سنجد. بسته به آنچه می‌شنود و می‌بیند، ممکن است نوار قلب، سونوگرافی داپلر، آزمایش خون یا بررسی دیگری بخواهد. NHS برای واریس سونوگرافی داپلر را روش معمول تأیید و برنامه‌ریزی می‌داند و برای آنژین نوار قلب و آزمایش خون و در صورت لزوم تصویربرداری. همه به همه‌چیز نیاز ندارند.

درمان همیشه همان روز تعیین نمی‌شود؛ گاهی اول باید جواب بررسی‌ها را دید. NHS می‌گوید برای واریس، همیشه درمان لازم نیست.

چند چیزی که کمک می‌کند

• جملهٔ «نمی‌دانم مهم است یا نه» را رها نکنید. بگویید؛ پزشک تصمیم می‌گیرد.
• اگر دارویی را کم یا قطع کرده‌اید، بگویید. سرزنشی در کار نیست؛ پزشک باید بداند.
• اگر با همراه می‌آیید، یک نفر یادداشت بردارد.
• نتیجه یا دستور را که نفهمیدید، دوباره بپرسید.

داپلر چه کاری می‌کند؟

سونوگرافی معمولی ساختار را نشان می‌دهد. داپلر علاوه بر آن حرکت خون را هم نشان می‌دهد. نظام سلامت بریتانیا (NHS) سونوگرافی داپلر دوبلکس (duplex) را اسکنی می‌نامد که جریان خون را می‌سنجد و می‌گوید متخصص با آن تشخیص واریس را تأیید و درمان را برنامه‌ریزی می‌کند. Mayo Clinic همین را روش استاندارد بررسی واریس می‌داند.

دو سؤال اصلی را داپلر جواب می‌دهد:

• آیا دریچه‌های سیاهرگ نشت دارند؟ اگر خون در رگ برمی‌گردد، رگ نارساست و باد می‌کند. داپلر نشان می‌دهد کدام رگ و از کدام نقطه.
• آیا رگ‌های عمقی سالم‌اند و لخته ندارند؟ برای تأیید یا رد لختهٔ سیاهرگ عمقی، NHS سونوگرافی را روش معمول می‌داند و می‌گوید نشان می‌دهد خون در رگ طبیعی جریان دارد یا نه.

راهنمای انجمن جراحی عروق آمریکا و انجمن سیاهرگ آمریکا (۲۰۱۱) توصیه می‌کند در بیمار واریس یا بیماری مزمن سیاهرگ، شرح حال و معاینه با سونوگرافی داپلر هر دو دستگاه سیاهرگی، سطحی و عمقی، کامل شود.

چرا پیش از انتخاب درمان لازم است؟

دو پا با ظاهر شبیه به هم می‌توانند علت متفاوت داشته باشند. روش‌هایی که برای واریس می‌شناسیم (جوراب فشاری، اسکلروتراپی، لیزر و امواج رادیویی داخل رگ، جراحی) هر کدام جای خود را دارند و انتخاب بینشان به نقشهٔ رگ پا بستگی دارد. داپلر این نقشه را می‌دهد. بدون آن، تصمیم بر اساس ظاهر رگ است و ظاهر کافی نیست.

یک مثال: NHS می‌نویسد جوراب فشاری وقتی مشکل جریان سرخرگی در پا باشد مناسب نیست و متخصص این را بررسی می‌کند. پس گاهی علاوه بر سیاهرگ‌ها، خون‌رسانی سرخرگی پا هم باید بررسی شود.

داپلر لخته

وقتی لخته مشکوک است، داپلر کار دیگری می‌کند: به دنبال لخته داخل رگ می‌گردد. NHS می‌گوید اگر پزشک به لختهٔ عمقی شک کند، بیمار باید ظرف ۲۴ ساعت برای سونوگرافی به بیمارستان فرستاده شود. در این حالت داپلر منتظر نوبت معمول نمی‌ماند. ورم و درد ناگهانی یک پا را همان روز نشان بدهید و اگر تنگی نفس یا درد سینه هم دارید، ۱۱۵.

چه چیزی را از مرکز بپرسید؟

نحوهٔ انجام، آمادگی لازم (مثلاً لباس، ایستادن یا خوابیدن، زمان) و مدت آزمایش از مرکزی به مرکز دیگر ممکن است فرق کند و منابعی که برای این صفحه خواندیم آمادگی خاصی را ذکر نکرده‌اند. پس موقع گرفتن وقت بپرسید:

• برای آزمایش آمادگی خاصی لازم است؟
• داپلر وریدی (واریس) است یا داپلر برای لخته؟ این دو را با درخواست پزشک مطابقت بدهید.
• گزارش را کی می‌گیرم و چطور؟
• چه چیزی همراه ببرم؟ (درخواست پزشک، سابقهٔ سونوگرافی، فهرست داروها)

بعد از آزمایش

گزارش را به پزشکی که درخواست داده بدهید و خودتان از روی آن تصمیم نگیرید. جمله‌های گزارش برای پزشک نوشته شده است و بدون معاینهٔ پا معنای دقیقشان را نمی‌شود فهمید. نتیجه فقط یک بخش تصویر است؛ علامت‌ها و معاینه بخش دیگر.

اگر بعد از آزمایش علامتی تازه پیدا کردید، یا ورم و درد پا ناگهان بدتر شد، منتظر وقت مراجعه نمانید و همان روز به پزشک یا اورژانس بروید.

چرا مراقبت روزانه مهم است؟

مراقبت روزانه واریس را ناپدید نمی‌کند، ولی نظام سلامت بریتانیا (NHS) می‌گوید به سبک‌تر شدن علامت‌ها کمک می‌کند. برای ورم پا هم همین کارها به کار می‌آید. فهرست زیر از NHS آمده است.

کارهای هر روز

• پا را بالا بگذارید. هر وقت می‌توانید، دراز بکشید و پاها را روی بالش بگذارید یا هنگام نشستن روی صندلی دیگر بالا ببرید.
• حرکت کنید. پیاده‌روی یا دویدن گردش خون را بهتر می‌کند.
• طولانی نایستید و ننشینید. NHS ایستادن طولانی را توصیه نمی‌کند و نشستن طولانی را هم، مگر وقتی پا بالا باشد. اگر کارتان ایستادن است (معلمی، آرایشگری، فروشندگی)، هر جا ممکن شد بنشینید و پا را بالا بگذارید. اگر کارتان نشستن است، گاهی بلند شوید و راه بروید.
• وزن مناسب نگه دارید.
• سیگار نکشید. سیگار به رگ‌ها آسیب می‌زند.
• پوست را مرطوب نگه دارید. پوست خشک و خارشدار با مرطوب‌کننده بهتر می‌شود.
• از پا محافظت کنید. ضربه به رگ برجسته خطر خونریزی را بالا می‌برد.
• کفش گشاد و راحت با پاشنهٔ کوتاه و کف نرم بپوشید و لباس، جوراب یا کفش تنگ را کنار بگذارید.

جوراب فشاری

اگر پزشک جوراب فشاری تجویز کرد، NHS می‌گوید روز بپوشید و شب درآورید. جوراب جایگزین معاینه نیست: اندازه و نوع آن را پزشک یا داروساز انتخاب می‌کند و اگر مشکل جریان سرخرگی دارید مناسب نیست. بخش مقاله‌ها دربارهٔ جوراب بیشتر می‌گوید.

پوست پا را هر روز نگاه کنید

پوست پا نشان می‌دهد وضع رگ چطور است. NHS این‌ها را از عارضه‌های واریس می‌شمارد: اگزمای واریسی (خارش، خشکی و پوسته‌پوسته شدن روی رگ‌ها) و زخم سیاهرگی که دیر خوب می‌شود. هر روز، موقع شستن یا عوض کردن لباس، ساق و مچ را ببینید و این‌ها را به پزشک نشان بدهید:

• زخمی که بعد از دو هفته خوب نشده
• پوستی که تیره، سفت، خارشدار یا ملتهب شده
• ترشح بدبو از زخم. NHS آن را از علامت‌های زخم سیاهرگی می‌شمارد و می‌نویسد اگر زخم عفونت کند، پزشک تصمیم می‌گیرد چه درمانی لازم است

اگر یک بار زخم سیاهرگی داشته‌اید، پیشگیری مهم‌تر است. NHS می‌نویسد زخم تازه ممکن است ماه‌ها یا سال‌ها بعد در همان پا بیاید و به همین دلیل جوراب فشاری، وزن مناسب، حرکت، بالا گذاشتن پا و ترک سیگار را توصیه می‌کند.

اگر دیابت دارید

NHS ورم پا و مچ را در بیمار دیابتی فوری می‌داند؛ همان روز نشان بدهید. پوست پا را هر روز کامل ببینید و زخم کوچک را هم جدی بگیرید.

گرفتگی شبانه، سنگینی آخر روز

یک گزارش فناوری سلامت از کانادا گرفتگی شبانه و خستگی پا را جزو علامت‌های واریس می‌شمارد و NHS سنگینی پا را. این علامت‌ها علت‌های دیگری هم دارند و از روی خودشان نمی‌شود حدس زد. اگر تکرار می‌شوند، معاینه شوید.

نشانه‌هایی که صبر نمی‌خواهند

• ورم و درد ناگهانی یک پا، به‌ویژه با قرمزی یا گرمی: لختهٔ عمقی ممکن است. همان روز به پزشک یا مرکز درمانی بروید.
• رگ سفت، دردناک و قرمز یا گرم: ممکن است لختهٔ سطحی باشد. همان روز نشان بدهید.
• تنگی نفس، درد سینه یا سرفهٔ خونی همراه این‌ها: ۱۱۵.
• خونریزی از رگ واریسی: دراز بکشید، پا را بالا ببرید، با پارچهٔ تمیز فشار مستقیم بدهید و با ۱۱۵ تماس بگیرید (بخش «کی فوری تماس بگیرم؟»).

چرا در خانه؟

نظام سلامت بریتانیا (NHS) می‌نویسد اگر اولین اندازه‌گیری بالا بود، ممکن است از شما بخواهند چند روز در خانه فشار بگیرید و این اندازه‌ها به پزشک کمک می‌کند. مرز فشار بالا در خانه هم با مطب فرق دارد: ۱۳۵ بر ۸۵ در خانه، ۱۴۰ بر ۹۰ در مطب.

اگر پزشک از شما خواسته است، همین راهنما را دنبال کنید. اگر خودتان می‌گیرید، عدد را به‌جای تغییر دارو به پزشک نشان بدهید.

دستگاه

AHA دستگاه خودکار بازویی (کاف دور بازو) را توصیه می‌کند و دستگاه مچی یا انگشتی را کم‌دقت‌تر می‌داند. دستگاه باید اعتبارسنجی شده باشد و کاف اندازهٔ بازوی شما. اگر پزشک یا پرستار دستگاهی داده، طبق آموزش خودشان عمل کنید. اگر خودتان می‌خرید، طبق NHS دستورالعمل همان مدل را دنبال کنید، چون طرح دستگاه‌ها فرق دارد.

دستگاه را یک بار به مطب ببرید و با دستگاه آنجا مقایسه کنید. AHA می‌گوید این کار را سالی یک بار تکرار کنید.

پیش از اندازه‌گیری

AHA می‌گوید:

• نیم ساعت قبل ورزش نکنید، سیگار نکشید و کافئین ننوشید.
• مثانه را خالی کنید.
• دست‌کم پنج دقیقه آرام بنشینید.

وضعیت بدن

• روی صندلی راست و با پشت تکیه‌داده بنشینید، نه روی مبل.
• پاها روی زمین، بدون روی هم انداختن.
• بازو روی میز یا سطح صاف، هم‌سطح قلب.
• کاف را روی پوست بگذارید، نه روی لباس. لبهٔ پایین آن کمی بالای چین آرنج باشد.
• حین اندازه‌گیری حرف نزنید و با گوشی کار نکنید.

چند بار و کی؟

NHS برنامهٔ معمول را روزی دو بار می‌داند: یک بار صبح و یک بار عصر. دو عدد را بنویسید، یک دقیقه صبر کنید و دوباره بگیرید. چند روز ادامه یابد را پزشک یا پرستار می‌گوید. AHA برای تشخیص دو اندازه‌گیری صبح و دو اندازه‌گیری عصر در طول یک هفته را مثال می‌زند.

هر بار هر دو عدد (بالا و پایین) را ثبت کنید. AHA برای ثبت یک جدول چاپی هم پیشنهاد می‌کند.

اگر عدد بالا بود

یک عدد بالا به‌تنهایی معمولاً اورژانسی نیست، مگر اینکه علامت هم داشته باشید. اگر عدد بالاتر از ۱۸۰ بر ۱۲۰ است و درد سینه، تنگی نفس، ضعف یا بی‌حسی، تغییر دید یا مشکل در حرف زدن دارید، معطل نکنید و با ۱۱۵ تماس بگیرید. اگر این علامت‌ها را ندارید، AHA می‌گوید پنج دقیقه صبر کنید و دوباره بگیرید. اگر همچنان خیلی بالاست، فوراً با پزشک تماس بگیرید و اگر به پزشک دسترسی ندارید، با ۱۱۵.

NHS سردرد مکرر، تاری دید و درد سینه‌ای را که می‌آید و می‌رود فوری می‌داند؛ همان روز به پزشک نشان بدهید. نشانه‌های سکتهٔ قلبی (درد ناگهانی و ماندگار سینه، دردی که به بازو یا فک می‌رود، عرق، تهوع، تنگی نفس) و سکتهٔ مغزی (افتادگی صورت، ضعف یک طرف بدن، مشکل ناگهانی در حرف زدن) اورژانس است: ۱۱۵.

اگر دارو می‌خورید

عدد خانه را برای تغییر دارو معیار قرار ندهید. AHA می‌نویسد اگر برایتان دارو تجویز شده، بدون مشورت پزشک آن را قطع نکنید، حتی وقتی فشار خانه طبیعی است. طبیعی بودن عدد ممکن است نتیجهٔ همان دارو باشد.

دفترچه را ببرید

AHA می‌گوید دستگاه و ثبت‌ها را به نوبت پزشک ببرید تا روش اندازه‌گیری و عددها با دستگاه مطب مقایسه شود.

چه چیزی در این صفحه نیست

دارو را پزشک شما تجویز می‌کند، چون به سن، بیماری‌ها، آزمایش‌ها و داروهای دیگرتان نگاه می‌کند. در این صفحه نام دارو، مقدار مصرف یا دستور شروع و قطع نمی‌آید. هدف فقط این است که بدانید دارو برای چیست و چه چیزهایی را باید به پزشک بگویید.

یک قاعدهٔ ساده

دارویی را که برایتان نوشته‌اند خودسرانه کم، زیاد یا قطع نکنید. اگر عارضه‌ای دارید، دارو را فراموش می‌کنید یا فکر می‌کنید لازم نیست، به پزشک یا داروساز بگویید. تصمیم را با او بگیرید. همین‌طور از خودتان دارویی را برای قلب یا رگ شروع نکنید.

داروها برای چه هستند؟

نظام سلامت بریتانیا (NHS) دسته‌های اصلی را این‌طور توضیح می‌دهد:

• فشار خون. پزشک وقتی دارو می‌دهد که فشار خیلی بالا باشد، خطر حملهٔ قلبی یا سکتهٔ مغزی بالا باشد یا با تغییر سبک زندگی پایین نیاید. بیشترشان قرص روزانه‌اند و بعضی افراد بیش از یک دارو لازم دارند. AHA یادآوری می‌کند دارو را حتی با فشار طبیعی در خانه بدون مشورت قطع نکنید.
• نارسایی قلب. داروهای دفع آب اضافه، داروهایی که رگ‌ها را باز می‌کنند و داروهایی که ضربان را کند می‌کنند.
• آنژین. داروهایی برای رفع حمله و داروهایی برای پیشگیری از حمله و کم کردن خطر سکتهٔ قلبی و مغزی. پزشک دستور مصرفشان را می‌دهد.
• ضربان نامنظم. داروهای کنترل ضربان و ریتم و گاهی داروی رقیق‌کنندهٔ خون برای کم کردن خطر لخته و سکتهٔ مغزی (NHS در فیبریلاسیون).
• لخته. NHS می‌نویسد لختهٔ عمقی را معمولاً با داروی رقیق‌کنندهٔ خون درمان می‌کنند و دست‌کم سه ماه ادامه می‌دهند. در بعضی افراد مدت طولانی‌تری لازم می‌شود. مدت را پزشک تعیین می‌کند.

رقیق‌کنندهٔ خون: چند نکتهٔ ایمنی

رقیق‌کنندهٔ خون در واقع بسته شدن خون را کند می‌کند و بیشترین عارضه‌اش خونریزی آسان‌تر است. NHS می‌نویسد برای بیشتر مردم فایدهٔ آن از خطرش بیشتر است.

• خودسرانه قطع نکنید. حتی اگر پایتان بهتر شده یا مدت زیادی گذشته است. زمان قطع را پزشک تعیین می‌کند.
• پیش از هر عمل یا بررسی، از جراحی و دندانپزشکی تا کارهایی مثل آندوسکوپی، به پزشک بگویید رقیق‌کننده می‌خورید. NHS می‌گوید ممکن است لازم شود دارو برای مدت کوتاهی قطع شود؛ این تصمیم با پزشک است.
• پیش از هر دارو یا مکمل تازه، حتی بدون نسخه، از پزشک یا داروساز بپرسید. بعضی داروها اثر رقیق‌کننده را تغییر می‌دهند (NHS).
• اگر یک نوبت فراموش شد یا نوبت اضافه مصرف شد، برگهٔ راهنمای دارو را ببینید یا از پزشک و داروساز بپرسید.
• اگر باردارید یا قصد بارداری دارید، زود به پزشک بگویید. NHS می‌نویسد بیشتر این داروها در بارداری مناسب نیستند.
• غذا. NHS می‌گوید برای بعضی از این داروها نباید عادت غذایی و نوشیدنی معمول را ناگهان و زیاد عوض کرد. از پزشک یا داروساز بپرسید داروی شما جزو آن‌هاست یا نه.

نشانه‌های خونریزی

NHS این‌ها را می‌شمارد: خون در ادرار، خون در مدفوع یا مدفوع سیاه، کبودی شدید، خون‌دماغ طولانی، خونریزی لثه، استفراغ یا سرفهٔ خونی و خونریزی زیاد قاعدگی. اگر خون در ادرار یا مدفوع، کبودی شدید، خون‌دماغ طولانی، خونریزی لثه یا قاعدگی خیلی زیاد دیدید، همان روز به پزشک خبر بدهید و داروی خود را خودتان قطع نکنید.

با ۱۱۵ تماس بگیرید اگر خونریزی شدید است یا بند نمی‌آید، استفراغ یا سرفهٔ خونی یا مدفوع سیاه دارید، یا سردرد ناگهانی و شدید همراه گیجی، اشکال در حرف زدن یا ضعف دست و پا پیدا کرده‌اید. بعد از ضربه به سر، حتی اگر حالتان خوب است، همان روز به پزشک یا اورژانس بروید.

دارو و ورم پا

NHS بعضی داروهای فشار خون، قرص‌های جلوگیری از بارداری، داروهای هورمونی، ضدافسردگی‌ها و استروئیدها را از علت‌های احتمالی ورم پا می‌داند. اگر ورم بعد از شروع یا تغییر دارویی پیدا شده، آن را به پزشک بگویید. خودتان قطع نکنید؛ ممکن است ورم علت دیگری داشته باشد.

فهرست دارو را همیشه همراه داشته باشید

هر پزشک، دندانپزشک و داروساز باید فهرست کامل داروهای شما را بداند: نام، مدت مصرف و روش مصرف. NHS در اورژانس هم می‌گوید داروهایتان را با خود ببرید. فهرست را روی کاغذ یا گوشی نگه دارید و هر بار تغییری شد به‌روز کنید.

اگر دارو مشکل ساخته است

عارضه را پزشک یا داروساز بررسی می‌کند. دارو را خودتان قطع نکنید. اگر نشانه فوری است (تنگی نفس، درد سینه، خونریزی شدید)، ۱۱۵.

پیش از هر چیز

این فهرست برای لحظه‌ای است که نگرانید و نمی‌دانید صبر کنید یا نه. خیلی از دردها و ورم‌های پا و بیشتر تپش‌ها جدی نیستند، ولی چند حالت منتظر نوبت نمی‌مانند.

در ایران شمارهٔ اورژانس ۱۱۵ است. نظام سلامت بریتانیا (NHS) در چند صفحه تأکید می‌کند: خودتان رانندگی نکنید، با آمبولانس بروید یا از کسی بخواهید شما را ببرد، و داروهایتان را همراه ببرید. اگر مطمئن نیستید، تماس بگیرید و بپرسید. اپراتور راهنمایی می‌کند.

این فهرست همهٔ موارد را در بر نمی‌گیرد. اگر چیزی نگرانتان کرده، به همان اعتماد کنید.

۱. ورم و درد ناگهانی یک پا

NHS لختهٔ سیاهرگ عمقی را با این نشانه‌ها می‌شناسد: درد ضرباندار در ساق یا ران، ورم یک پا، قرمزی یا تیرگی پوست (روی پوست تیره سخت‌تر دیده می‌شود) و رگ‌های برجسته. معمولاً یک پا درگیر است و به‌ندرت تنها نشانه درد پایین شکم است.

• همان روز بررسی فوری لازم است، حتی اگر تنگی نفس ندارید. NHS لختهٔ مشکوک را فوری می‌داند. همان روز به پزشک یا مرکز درمانی بروید. اگر دسترسی ندارید، از ۱۱۵ راهنمایی بگیرید.
• اگر تنگی نفس یا درد سینه هم دارید، یعنی ممکن است لخته به ریه رفته باشد: با ۱۱۵ تماس بگیرید. نه نوبت، نه صبر.
• اگر باردارید، همان روز با پزشک زنان یا زایشگاه تماس بگیرید.

بعد از جراحی، بستری، سفر طولانی یا زایمان، ورم یک پا را جدی‌تر بگیرید. NHS این‌ها را از عامل‌های موقت لخته می‌داند.

۲. تنگی نفس ناگهانی

NHS برای لختهٔ ریه علامت‌هایی می‌شمارد: تنگی نفس ناگهانی، درد سینه یا بالای پشت که با نفس عمیق بدتر می‌شود، سرفهٔ خونی، ضربان خیلی تند و غش. با ۱۱۵ تماس بگیرید و خودتان رانندگی نکنید.

سرفهٔ خونی حتی بدون علامت‌های دیگر هم باید همان روز بررسی شود.

۳. درد قفسهٔ سینه

در این حالت‌ها ۱۱۵ را بگیرید:

• درد یا ناراحتی سینه ناگهانی است و قطع نمی‌شود: فشردن، فشار، سنگینی یا سوزش، یا شبیه سوءهاضمه
• درد به بازو، گردن، فک، شانه، شکم یا پشت می‌رود
• درد را عرق سرد، تهوع، سرگیجه یا تنگی نفس همراهی می‌کند
• لب‌ها یا پوست رنگ‌پریده، کبود یا خاکستری شده‌اند
• کسی بی‌هوش شده و طبیعی پاسخ نمی‌دهد

اگر آنژین تشخیص داده شده و درد با استراحت و داروی تجویزشده قطع نمی‌شود، NHS هم همین را می‌گوید: ۱۱۵. اگر حمله‌های آنژین بدتر، بیشتر یا طولانی‌تر شده یا در استراحت می‌آیند، همان روز به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.

درد سینه‌ای را که آمده و رفته همان روز به پزشک نشان بدهید، حتی اگر زود خوب شده باشد. اگر درد برگشت و ماند، با ۱۱۵ تماس بگیرید.

۴. تپش قلب و غش

NHS می‌گوید با ۱۱۵ تماس بگیرید اگر تپش قلب قطع نمی‌شود، یا با درد سینه، تنگی نفس یا حالت غش همراه است. حتی اگر علامت‌ها تمام شده باشد، همان روز به پزشک خبر بدهید. اگر کسی بی‌دلیل از هوش رفت، حتی اگر زود به هوش آمد، با ۱۱۵ تماس بگیرید.

اگر ضربان تند یا نامنظم دارید و یکی از این‌ها هم هست، ۱۱۵ (NHS در فیبریلاسیون): درد سینه، تنگی نفس، عرق، تهوع یا استفراغ، سردرد شدید، ضعف یا بی‌حسی یک طرف صورت یا بدن، تاری یا از دست رفتن دید، گیجی یا اشکال در حرف زدن.

افتادگی یا ضعف یک طرف صورت، ضعف یک طرف بدن و مشکل ناگهانی در حرف زدن نشانهٔ سکتهٔ مغزی است، حتی اگر تپش قلب نداشته باشید: فوراً ۱۱۵.

۵. بدتر شدن نارسایی قلب

اگر نارسایی قلب دارید و نفستان هنگام دراز کشیدن یا در کارهای روزمره تنگ می‌شود یا وزنتان ناگهان بالا رفته است، همان روز به پزشک خبر بدهید. با ۱۱۵ تماس بگیرید اگر تنگی نفس شدید است (نفس‌نفس، خفگی، ناتوانی در حرف زدن)، خلط کف‌آلود صورتی سرفه می‌کنید، لب و پوست رنگ‌پریده یا کبود می‌شود، یا کسی بی‌هوش شده است.

۶. خونریزی از رگ واریسی

خونریزی از رگ برجسته ممکن است ظاهر خیلی کوچکی داشته باشد و سریع شدید شود. NHS می‌نویسد خونریزی واریس را باید فوری پزشک ببیند. با ۱۱۵ تماس بگیرید. تا آمدن کمک:

1. دراز بکشید (یا بنشینید). نایستید و راه نروید.
2. پا را بالا ببرید، بالاتر از سطح قلب.
3. با پارچه یا گاز تمیز روی محل خونریزی فشار مستقیم بدهید. فشار را ادامه بدهید.
4. چیزی بالای محل خونریزی، سمت قلب، نبندید.

مروری سیستماتیک در International Wound Journal می‌نویسد ایستادن خونریزی را بدتر می‌کند و خونریزی از واریس ممکن است خیلی سریع کشنده شود، و توصیه می‌کند بیمار پس از کمک اولیه در بیمارستان بررسی شود. حتی اگر خونریزی بند آمد، رگ را پزشک باید ببیند. این مرور بیشتر بر گزارش‌های موردی تکیه دارد.

۷. رگ سفت و دردناک، قرمزی و گرمی پا

رگ سفت و دردناکی که پوست اطرافش گرم و قرمز یا تیره است ممکن است لختهٔ سطحی باشد. NHS برای این علامت کمک فوری می‌خواهد تا لختهٔ عمقی کنار گذاشته شود، پس همان روز به پزشک نشان بدهید. اگر قرمزی گسترش پیدا کند، پا به‌طور ناگهانی بدتر شود یا تنگی نفس بیاید، ۱۱۵.

NHS برای ورم پا هم همین را می‌گوید: ورم شدید، دردناک یا ناگهانی، ورم با قرمزی یا گرمی، تب یا لرز، و ورم صورت یا شکم باید همان روز بررسی شود. ورم ضربه‌خورده‌ای که بدتر می‌شود هم همین‌طور.

۸. زخم پا

زخم پایی که دو هفته خوب نشده، به پزشک نشان داده شود (NHS). اگر زخم ترشح بدبو دارد یا دور آن قرمز، گرم و دردناک شده یا تب دارید، همان روز. در بیمار دیابتی هر زخم یا ورم پا را همان روز نشان بدهید.

۹. عدد فشار خیلی بالا

اگر فشار از ۱۸۰ بر ۱۲۰ بالاتر است و درد سینه، تنگی نفس، ضعف یا بی‌حسی، تغییر دید یا مشکل در حرف زدن دارید، معطل نکنید: ۱۱۵. اگر این علامت‌ها را ندارید، AHA می‌گوید پنج دقیقه صبر کنید و دوباره بسنجید. اگر هنوز خیلی بالاست، فوراً با پزشک تماس بگیرید و اگر به پزشک دسترسی ندارید، با ۱۱۵. سردرد مکرر و تاری دید را هم همان روز به پزشک نشان بدهید (NHS). داروی فشار را خودسرانه تغییر ندهید.

۱۰. رقیق‌کنندهٔ خون و خونریزی

اگر رقیق‌کنندهٔ خون می‌خورید و خون در ادرار یا مدفوع، کبودی شدید، خون‌دماغ طولانی، خونریزی لثه یا قاعدگی خیلی زیاد دیدید، همان روز با پزشک تماس بگیرید (NHS). دارو را خودتان قطع نکنید.

با ۱۱۵ تماس بگیرید اگر خونریزی شدید است یا بند نمی‌آید، استفراغ یا سرفهٔ خونی یا مدفوع سیاه دارید، یا سردرد ناگهانی و شدید همراه گیجی، اشکال در حرف زدن یا ضعف دست و پا پیدا کرده‌اید. بعد از ضربه به سر، حتی اگر حالتان خوب است، همان روز به پزشک یا اورژانس بروید.

اگر مطمئن نیستید

فهرست بالا همه‌چیز نیست. اگر چیزی در بدنتان درست به نظر نمی‌رسد، تماس بگیرید. اگر بعد از تماس معلوم شد چیزی نبوده، چیزی از دست نداده‌اید؛ ولی اگر چیزی بوده و صبر کرده‌اید، ممکن است زمان از دست رفته باشد.