واریس: مشکل زیبایی یا بیماری رگ؟

رگ آبی یا بنفش روی ساق یک نفر را اذیت نمی‌کند و رگ برجستهٔ دیگری او را شب‌ها از خواب می‌اندازد. هر دو را در گفت‌وگوی روزمره «واریس» می‌نامند. ولی از نظر پزشکی یک چیز نیستند.

دو رگ، دو معنا

نظام سلامت بریتانیا (NHS) مویرگ‌های پا را، که اسم دیگرشان رگ عنکبوتی یا رشته‌ای است، رگ‌های ریز و رنگی می‌داند که معمولاً بی‌ضررند. واریس را سیاهرگ‌های متورم و پیچ‌خوردهٔ زیر پوست می‌گوید که ممکن است برجسته و گره‌گره باشند.

علت واریس در دریچه‌های سیاهرگ است. NHS می‌نویسد وقتی دریچه‌ها درست کار نکنند، خون در سیاهرگ جمع می‌شود و رگ باد می‌کند و پیچ می‌خورد.

فقط زیبایی است، یا علامت هم دارد؟

از ظاهر رگ نمی‌شود فهمید. علامت‌ها سرنخ می‌دهند. NHS این‌ها را علامت واریس می‌داند:

• درد یا سنگینی پا
• ورم مچ و ساق
• خارش، تغییر رنگ پوست، خشکی و پوسته‌پوسته شدن
• بدتر شدن بعد از ایستادن طولانی و بهتر شدن با بالا گذاشتن پا

اگر رگ برجسته‌ای دارید که هیچ‌کدام از این‌ها را ندارد، ظاهراً مشکل بیشتر ظاهری است، ولی «ظاهراً» کافی نیست. چون بدون معاینه نمی‌دانیم رگ‌های عمقی و دریچه‌ها چه وضعی دارند. NHS می‌نویسد واریس بدون درمان ممکن است بدتر شود، ولی این معمولاً خیلی آهسته و در طول چند سال پیش می‌آید.

عارضه‌ها

NHS می‌گوید واریس معمولاً مشکل جدی ایجاد نمی‌کند، ولی ممکن است این‌ها پیش بیاید:

• خونریزی
• اگزمای واریسی: پوست خارشدار، خشک و پوسته‌پوسته روی رگ‌ها
• زخم سیاهرگی: زخمی که دیر خوب می‌شود و معمولاً در داخل ساق بین زانو و مچ است
• لختهٔ سطحی: رگ سفت و دردناک می‌شود
• لختهٔ سیاهرگ عمقی

پس جواب «فقط زیبایی است؟» به خود رگ بستگی دارد. اگر رگ علامت دارد یا پوست روی آن عوض شده، دیگر فقط زیبایی نیست.

چه علامتی را نباید برای بعد گذاشت؟

NHS می‌گوید اگر درد، خارش یا ورم پا دارید، زخمی دو هفته خوب نشده یا رگ‌هایتان بدتر می‌شوند، پزشک را ببینید. اگر واریس خونریزی می‌کند، با ۱۱۵ تماس بگیرید و تا رسیدن کمک، پا را بالا ببرید و روی محل فشار بدهید. رگ سفت، دردناک، گرم و قرمز را هم همان روز نشان بدهید، چون ممکن است از لخته باشد. ورم و درد ناگهانی یک پا بررسی همان روز می‌خواهد و اگر تنگی نفس یا درد سینه هم هست، ۱۱۵. فهرست کامل در بخش «کی فوری تماس بگیرم؟» آمده است.

معاینه چه می‌گوید؟

پزشک پای شما را کامل می‌بیند و شرح حال می‌گیرد: علامت‌ها از کی شروع شده و آیا در خانواده واریس هست (Mayo Clinic). بعد، معمولاً سونوگرافی داپلر لازم است. Mayo Clinic آن را روش استاندارد بررسی واریس می‌داند و راهنمای انجمن جراحی عروق آمریکا و انجمن سیاهرگ آمریکا توصیه می‌کند بررسی واریس با داپلر هر دو دستگاه سیاهرگی، سطحی و عمقی، کامل شود.

داپلر چیزی را نشان می‌دهد که نگاه نشان نمی‌دهد: خون در کدام رگ برمی‌گردد و رگ عمقی سالم است یا نه.

همه واریس‌ها عمل لازم دارند؟

نه. NHS می‌نویسد همیشه درمان لازم نیست. بسته به علامت و نتیجهٔ داپلر، گزینه‌ها از مراقبت روزانه و جوراب فشاری تا اقدام روی رگ (اسکلروتراپی، لیزر یا امواج رادیویی داخل رگ، جراحی) را در بر می‌گیرد. اینکه کدام برای شما مناسب است، با معاینه و داپلر معلوم می‌شود. صفحهٔ واریس این روش‌ها را توضیح داده است.

اگر فقط ظاهر اذیتتان می‌کند

اگر رگ علامت و عارضه‌ای ندارد و فقط ظاهرش اذیتتان می‌کند، تصمیم برای اقدام با شما و پزشک است. بیمه‌ها درمانی را که فقط برای ظاهر باشد یکسان پوشش نمی‌دهند؛ از بیمهٔ خودتان بپرسید.

جمع‌بندی

رگ برجسته فقط یک ظاهر نیست و همیشه هم بیماری نیست. علامت، پوست و جریان خون سه چیزی هستند که تصمیم را می‌سازند. اگر نمی‌دانید رگ شما در کدام دسته است، معاینه و داپلر جواب می‌دهد. و اگر درد و ورم ناگهانی، قرمزی و گرمی یک پا یا تنگی نفس پیدا کردید، منتظر معاینه برنامه‌ریزی‌شده نمانید.