سفر طولانی و لختهٔ پا
نشستن چند ساعته در هواپیما، اتوبوس یا ماشین یکی از عامل‌های موقت لختهٔ سیاهرگ است. این مقاله می‌گوید چه کسانی بیشتر در معرض‌اند، در سفر چه کارهای ساده‌ای کمک می‌کند، جوراب فشاری در شواهد چه جایی دارد و چه علامتی را باید جدی گرفت.
آدم‌ها از سفر که برمی‌گردند، گاهی با ورم مچ هم برمی‌گردند. بیشتر وقت‌ها ورم بی‌خطر است. ولی در موارد کمی، یک پا بعد از سفر طولانی سنگین، دردناک و متورم می‌شود. این مقاله برای همین مورد است.
سفر چرا خطر را بالا می‌برد؟
نظام سلامت بریتانیا (NHS) سفر بیش از چهار ساعت با هواپیما، ماشین یا قطار را از عامل‌های موقت لختهٔ سیاهرگ عمقی می‌شمارد، کنار بستری، جراحی، سه روز و بیشتر استراحت مطلق، بارداری، شش هفتهٔ بعد از زایمان و کم‌آبی.
عامل‌های همیشگی هم وجود دارد: سن بالای ۶۰، اضافه‌وزن یا چاقی، سیگار، لختهٔ قبلی، واریس، سرطان، نارسایی قلب، قرص‌ها و هورمون‌های حاوی استروژن (NHS). هر چه این عامل‌ها بیشتر باشند، برای سفر طولانی باید با دقت بیشتری برنامه ریخت. اینکه شما در چه دسته‌ای هستید و چه احتیاطی لازم دارید را پزشک تعیین می‌کند.
در سفر چه کنیم؟
NHS برای سفر بیش از چهار ساعت این‌ها را می‌گوید:
- لباس گشاد بپوشید.
- مایعات کافی بنوشید و الکل ننوشید.
- هر وقت می‌توانید حرکت کنید و نشستن بی‌حرکت را طولانی نکنید. تقریباً هر ساعت بلند شوید و راه بروید.
این کارها هزینه‌ای ندارند و به کار همه می‌آیند.
جوراب فشاری در پرواز
مرور کاکرین (۲۰۲۱) دوازده کارآزمایی با ۲۹۱۸ مسافر پروازهای دست‌کم چهارساعته را بررسی کرده است. نتیجه‌ها:
- در کارآزمایی‌هایی که جوراب روی هر دو پا را با نپوشیدن جوراب مقایسه کرده بودند، از ۲۶۳۷ نفری که پیگیری داشتند پنجاه نفر لختهٔ بی‌علامت داشتند: سه نفر از گروه جوراب و ۴۷ نفر از گروه بدون جوراب. نویسندگان این را شواهد با اطمینان بالا می‌دانند.
- ورم پا در گروه جوراب کمتر بود (شواهد با اطمینان پایین).
- لختهٔ سطحی هم در گروه جوراب کمتر بود، ولی تفاوت از نظر آماری قطعی نبود.
- عارضهٔ جدی گزارش نشد.
- مرگ، لختهٔ ریه و لختهٔ علامت‌دار در این کارآزمایی‌ها دیده نشد، پس نمی‌شود دربارهٔ اثر جوراب روی آن‌ها نظر داد. نویسندگان می‌گویند برای این نتیجه‌ها کارآزمایی بسیار بزرگ‌تری لازم است.
یعنی جوراب لختهٔ بی‌علامتی را که با سونوگرافی پیدا می‌شود کم می‌کند، ولی نمی‌دانیم روی خطر واقعی علامت‌دار چقدر اثر دارد. جوراب را در هر وضعیتی خودسرانه انتخاب نکنید. بیماری سرخرگی پا یا هر بیماری دیگر ممکن است مانع باشد (NHS دربارهٔ جوراب برای واریس). از پزشک بپرسید.
اگر داروی رقیق‌کنندهٔ خون می‌خورید
NHS می‌نویسد بعد از لختهٔ عمقی، سفر و پرواز طولانی تا دست‌کم دو هفته بعد از شروع دارو عقب بیفتد. دارو را خودسرانه قطع نکنید و پیش از سفر برنامه را با پزشکتان در میان بگذارید، چون وضع شما با دیگران فرق دارد.
بعد از سفر: علامت‌ها
NHS این‌ها را علامت لختهٔ سیاهرگ عمقی می‌داند:
- درد ضرباندار در ساق یا ران، معمولاً یک پا
- ورم یک پا
- قرمزی یا تیرگی پوست
- رگ‌های برجسته
اگر بعد از سفر یکی از این‌ها را دیدید، همان روز به پزشک یا مرکز درمانی بروید. لختهٔ مشکوک را نباید به‌حساب خستگی سفر گذاشت.
اگر با ورم و درد پا تنگی نفس، درد سینه، سرفهٔ خونی یا غش هم هست، لخته ممکن است به ریه رفته باشد. با ۱۱۵ تماس بگیرید. NHS تأکید می‌کند خودتان رانندگی نکنید و داروهایتان را همراه ببرید.
جمع‌بندی
سفر طولانی فقط یکی از عامل‌های خطر موقت لخته است. حرکت، مایعات و لباس گشاد را همیشه می‌شود رعایت کرد. اگر چند عامل خطر دارید، پیش از سفر با پزشک مشورت کنید. و اگر بعد از سفر یک پایتان ورم و درد کرد، همان روز بررسی کنید.