ورم پا: از قلب است یا از رگ؟
ورم پا چند علت دارد و از روی ظاهرش نمی‌شود حدس زد. این مقاله نشانه‌هایی را می‌گوید که به رگ، قلب، لخته یا دارو اشاره می‌کنند و نشان می‌دهد چه موقع نباید صبر کرد.
یک سؤال همیشه تکرار می‌شود: «پایم ورم می‌کند، از قلبم است؟» جواب یک کلمه نیست. نظام سلامت بریتانیا (NHS) ورم مچ، پا و ساق را معمولاً جمع شدن مایع در بافت می‌داند و علت‌های فراوانی برایش می‌شمارد. بعضی بی‌خطرند و بعضی نه.
علت‌های رایج‌تر
NHS این‌ها را نام می‌برد: ایستادن یا نشستن طولانی در یک حالت، غذای پرنمک، اضافه‌وزن، بارداری، واریس، مشکل تیروئید و بعضی داروها (از جمله بعضی داروهای فشار خون، قرص‌های جلوگیری از بارداری، داروهای هورمونی، ضدافسردگی‌ها و استروئیدها). علت‌های کمتر شایع: ضربه، نیش حشره، عفونت، مشکل کلیه، کبد یا قلب، و لخته.
اگر ورم به‌خاطر ایستادن زیاد یا نمک است، معمولاً با خوابیدن و بالا گذاشتن پا کم می‌شود. NHS برای ورم این‌ها را توصیه می‌کند: پا را بالا بگذارید، ملایم راه بروید، کفش گشاد و کم‌پاشنه بپوشید، پوست را تمیز و مرطوب نگه دارید و از ایستادن یا نشستن طولانی پرهیز کنید.
سه سؤال برای خودتان
۱. یک پاست یا دو پا؟
- ورم هر دو پا بیشتر از ایستادن یا نشستن طولانی، نمک، وزن، دارو، واریس یا مشکل قلب و کلیه است. اگر چند روز با کارهای ساده بهتر نشد، نشان بدهید.
- ورم فقط یک پا، به‌خصوص ناگهانی و دردناک، لخته را به ذهن می‌آورد. NHS می‌نویسد لختهٔ سیاهرگ عمقی معمولاً یک پا را درگیر می‌کند (دو پا به‌ندرت) و درد ضرباندار در ساق یا ران، قرمزی یا تیرگی پوست و رگ‌های برجسته می‌آورد. ورم یک پا بدون علت روشن را همان روز نشان بدهید.
۲. چه چیز آن را بهتر یا بدتر می‌کند؟
NHS می‌گوید در واریس علامت‌ها بعد از ایستادن طولانی بدتر و با بالا گذاشتن پا بهتر می‌شوند. این الگو به سمت رگ اشاره می‌کند، ولی تشخیص نیست.
۳. چه چیز دیگری همراه است؟
اگر ورم با تنگی نفس همراه است، به‌خصوص موقع دراز کشیدن یا در کارهای روزمره، با افزایش ناگهانی وزن، خستگی شدید یا سرفهٔ شبانه، NHS آن را در فهرست نشانه‌های نارسایی قلب می‌آورد. این تشخیص نیست، ولی باید همان روز به پزشک مراجعه کنید. تنگی نفس ناگهانی یا شدید یعنی ۱۱۵.
رگ
وقتی دریچه‌های سیاهرگ پا ضعیف شوند، خون پایین می‌ماند و بافت متورم می‌شود. نشانه‌های همراهش: سنگینی پا، خارش، تیرگی و خشکی پوست و گاهی زخم. NHS می‌گوید زخم سیاهرگی معمولاً داخل ساق است، بیش از دو هفته می‌ماند و درمان تخصصی می‌خواهد.
قلب
در نارسایی قلب، NHS ورم پا و مچ یا شکم و احساس نفخ را با تنگی نفس، ضعف، افزایش وزن ناگهانی و سرفه کنار هم می‌گذارد. علت‌ها شامل فشار خون بالا، بیماری عروق کرونر، دریچه‌ها و ریتم قلب‌اند. اگر چنین علامت‌هایی همراه ورم پا دارید، فقط به پا نگاه نکنید و مسئلهٔ تنگی نفس را هم بگویید.
لخته
برای لختهٔ سیاهرگ عمقی، NHS عامل‌های خطر را می‌شمارد: سن بالای ۶۰، چاقی، سیگار، لختهٔ قبلی، واریس، سرطان، نارسایی قلب، قرص‌ها و هورمون‌های استروژن‌دار. عامل‌های موقت: بستری یا جراحی، سه روز و بیشتر استراحت، سفر بیش از چهار ساعت، بارداری و شش هفتهٔ بعد از زایمان، کم‌آبی.
اگر ورم و درد یک پا با تنگی نفس یا درد سینه همراه است، لخته ممکن است به ریه رفته باشد. با ۱۱۵ تماس بگیرید و خودتان رانندگی نکنید (NHS).
دارو
بعضی داروها ورم می‌دهند. اگر ورم بعد از شروع یا عوض شدن دارویی پیدا شد، به پزشک بگویید. دارو را خودتان قطع نکنید.
چه موقع نباید صبر کرد؟
NHS این حالت‌ها را فوری می‌داند. همان روز به پزشک نشان بدهید اگر:
- ورم یک پا است و علت روشنی مثل ضربه ندارد
- ورم شدید، دردناک یا ناگهانی است
- ورم همراه قرمزی یا گرمی، تب یا حالت لرز است
- ورم صورت یا شکم هم هست
- بیمار دیابت دارد
و با ۱۱۵ تماس بگیرید اگر ورم پا با تنگی نفس، فشار یا درد سینه، سرفهٔ خونی، تپش محسوس یا غش و حالت بد همراه است.
اگر ورم هر دو پا چند روز با کارهای ساده بهتر نشد یا بدتر شد، یا بیماری قلب، کلیه یا رگ پا دارید، نوبت بگیرید.
معاینه چه می‌کند؟
پزشک شرح حال می‌گیرد، پا و قلب را معاینه می‌کند و بسته به نتیجه ممکن است داپلر پا، نوار قلب یا آزمایش بخواهد. به همین دلیل از ظاهر ورم به‌تنهایی نمی‌شود علتش را فهمید.