جوراب واریس چه کاری می‌کند و چه کاری نمی‌کند؟

جوراب فشاری یکی از اولین چیزهایی است که بیمار واریس درباره‌اش می‌پرسد. جواب کوتاه این است که برای بعضی حالت‌ها خوب است و برای بعضی کافی نیست. جواب کامل به شرایط پا بستگی دارد.

جوراب چطور کار می‌کند؟

نظام سلامت بریتانیا (NHS) می‌نویسد جوراب فشاری روی ساق فشار می‌آورد، جریان خون را بهتر می‌کند و می‌تواند ورم و درد را کم کند. روز پوشیده می‌شود و شب درمی‌آید. پزشک یا داروساز در انتخاب نوعش کمک می‌کند.

شواهد برای واریس چه می‌گوید؟

مرور کاکرین (۲۰۲۱) سیزده کارآزمایی با ۱۰۲۱ شرکت‌کننده را بررسی کرده است. قطعیت شواهد پایین تا خیلی پایین بود و نتیجه محتاطانه است:

• هر چهار مطالعه‌ای که جوراب را با نپوشیدن یا جوراب بی‌اثر مقایسه کرده و تغییر علامت‌ها را گزارش کرده بودند، بهبودی را نشان دادند که خود بیماران حس کرده بودند، ولی این تغییر همیشه بین گروه‌ها مقایسه نشده بود.
• از دو مطالعه‌ای که ورم را سنجیدند، یکی با اندازهٔ دور مچ فرق روشنی ندید و دیگری با سونوگرافی ورم کمتری در گروه جوراب نشان داد.
• عوارض عمدتاً خارش و تحریک پوست بود و عارضهٔ شدیدی گزارش نشد.
• یک مطالعه ترک مصرف زیاد را گزارش کرد، به‌خاطر ناراحتی، سختی پوشیدن و ظاهر جوراب.
• نویسندگان نتیجه می‌گیرند شواهد با اطمینان بالا کافی نیست تا بگوییم جوراب به‌عنوان تنها و اولین درمان واریس مؤثر است یا نه، و نمی‌شود گفت چه طول یا چه فشاری بهتر است.

یعنی علامت‌ها ممکن است بهتر شوند، ولی ادعای اینکه جوراب خودِ واریس را برطرف می‌کند منبع ندارد.

راهنماهای تخصصی چه می‌گویند؟

راهنمای انجمن جراحی عروق آمریکا و انجمن سیاهرگ آمریکا (۲۰۱۱) می‌گوید برای واریس علامت‌دار می‌شود جوراب پیشنهاد کرد (توصیهٔ ضعیف). ولی اگر بیمار کاندیدای بستن رگ اصلی (سافن) است، جوراب نباید درمان اول باشد. NHS هم جوراب را بیشتر زمانی می‌داند که اقدام یا جراحی مناسب یا لازم نیست.

برای زخم سیاهرگی تصویر فرق می‌کند. راهنمای ۲۰۱۱ جوراب یا پوشش فشاری را درمان اول برای کمک به بهبود زخم می‌داند و می‌گوید برای کم کردن عود زخم، علاوه بر آن رگ نارسای سطحی هم باید درمان شود. NHS می‌نویسد بیشتر زخم‌های سیاهرگی با مراقبت و پوشش فشاری درست ظرف شش ماه خوب می‌شوند و ممکن است ماه‌ها یا سال‌ها بعد در همان پا برگردند. برای همین جوراب و کارهای دیگر پیشگیری لازم است.

بعد از درمان واریس

NHS بعد از بستن رگ با گرما یا اسکلروتراپی حدود یک هفته جوراب فشاری را می‌گوید. مرور و فراتحلیلی در Annals of Vascular Surgery (۲۰۲۱) هم نشان داد جوراب بعد از بستن رگ با گرما درد را در ده روز اول کم می‌کند و زمان برگشت به فعالیت را کوتاه‌تر می‌کند، ولی در میزان بسته شدن رگ یا کیفیت زندگی فرقی پیدا نکرد. نویسندگان خودشان می‌گویند به مطالعه‌های بزرگ‌تر نیاز است. مدت و ضرورت جوراب را پزشک معالج می‌گوید.

چه کسانی نباید جوراب بپوشند؟

NHS می‌نویسد اگر مشکل جریان خون سرخرگی در پا دارید، جوراب مناسب نیست و متخصص این را بررسی می‌کند. اگر نمی‌دانید، پیش از خرید پرسیدن لازم است. اگر بعد از پوشیدن جوراب درد یا ناراحتی تازه‌ای پیدا کردید، به پزشک بگویید.

جوراب و لخته

جوراب فشاری برای جلوگیری از لخته در سفر هم بررسی شده است. مرور کاکرین (۲۰۲۱) روی پروازهای دست‌کم چهارساعته می‌گوید جوراب فشاری لختهٔ بی‌علامت را به‌طور قابل‌توجهی کم کرد و ورم را هم کاهش داد. اما در این کارآزمایی‌ها لختهٔ علامت‌دار، لختهٔ ریه یا مرگ دیده نشد و اثر جوراب روی آن‌ها قابل ارزیابی نیست. جزئیات در مقالهٔ سفر طولانی آمده است.

اگر پایتان ناگهان ورم و درد کرد، منتظر نمانید. این علامت لخته می‌تواند باشد و باید همان روز بررسی شود.

چند نکتهٔ عملی

• جوراب را بعد از معاینه انتخاب کنید و اندازه و فشارش را از پزشک یا داروساز بپرسید.
• اگر جوراب ناراحتتان می‌کند، به پزشک بگویید؛ در مطالعه‌ها ناراحتی از دلایل ترک مصرف بود.
• جوراب مرحله‌ای از درمان است و جای معاینه و داپلر را نمی‌گیرد.